وسى تاپسىرماعا سايكەس اگرارلىق سەكتور ەكونوميكانىڭ اسا ماڭىزدى درايۆەرىنىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس. قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ بولاشاعى زور. كوپتەگەن پوزيتسيالار بويىنشا ءبىز الەمدەگى ەڭ ءىرى اگرارلىق ەكسپورتتىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى بولا الامىز.
2016 جىلدىڭ قازانىندا ءبىز پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا ماقتا سالاسىنا قاتىستى ساۋال جولداعان بولاتىنبىز. وسى تاقىرىپتىڭ وزەكتىلىگى مەن بۇل سالاداعى شەشىلمەگەن پروبلەمالارعا بايلانىستى ماسەلەگە قايتادان ورالىپ وتىرمىز.
ماقتا شارۋاشىلىعى قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىندا ەرەكشە ورىن الادى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اۋىلدىق جەرلەرىنىڭ 500 مىڭعا جۋىق تۇرعىنى وسى سالادا جۇمىس ىستەيدى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى مەن ءال-اۋقاتى كوبىنەسە, ماقتا شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىنە بايلانىستى. ماقتا ءوندىرۋ بۇگىنگى تاڭدا نارىقتىق ەمەس, الەۋمەتتىك ماسەلەگە اينالدى.
مىسالى, 10 جىل بۇرىن شيكى ماقتانى جيناۋ 460 مىڭ توننا, ال ەگىستىك الاڭى 200 مىڭ گەكتاردى قۇرادى, بۇل كەڭەستىك كەزەڭ كورسەتكىشىنەن 60 %-عا جوعارى. ەكسپورت 147 ملن دوللاردى قۇرادى. ءوندىرىستىڭ وسۋىنە ەكى نەگىزگى فاكتور اسەر ەتتى: بىرىنشىدەن: كاسىپكەرلەر ماقتا تالشىعىن ەكسپورتتاۋ كانالىن ۇيىمداستىردى, ەكىنشىدەن, اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنە فيۋچەرس سحەماسى ۇسىنىلىپ, ول ءۇشىن كرەديت تارتىلدى. ماقتا زاۋىتتارى سالانىڭ نەگىزگى ينۆەستورلارى بولدى. ماسەلەن 2004-2007 جىلدارى ماقتا شارۋاشىلىعىنا سالىنعان جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا كولەمى 6 ملرد تەڭگەدەن استى, بۇل سالانىڭ وركەندەۋىنە ىقپال ەتتى.
قازىرگى ۋاقىتتا, ەگىستىك الاڭدارى جارتىسىنا دەيىن قىسقارىپ, تۇقىمدىق ماتەريالدىڭ ساپاسىز بولۋى سالدارىنان ماقتانىڭ ساپاسى ناشارلاپ كەتتى. بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, 2007 جىلى ماقتا قولحاتتارى جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى بولدى, ول ءتيىمسىز بولىپ, قارجىلاندىرۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىن بۇزدى, سايىپ كەلگەندە سالانىڭ قۇلدىراۋىنا اكەپ سوقتى. ەكىنشىدەن, نارىقتاعى بۇكىل ويىنشى قاراجاتتى دوللارلىق بالامادا تارتتى, الايدا دوللار كۋرسىنىڭ كۇرت وزگەرۋىنە بايلانىستى, قاراجات تارتۋ مۇمكىن بولمادى, مەملەكەتتىڭ سۋبسيديا تۇرىندەگى ارەكەتى دە كومەكتەسپەدى.
وسىعان بايلانىستى ءبىز پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, بۇل ماسەلە بويىنشا شۇعىل شارالار قابىلدايتىن كەز كەلگەنىن ايتتىق. ويتكەنى سالانىڭ توقىراۋى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن.
ماقتا شارۋاشىلىعىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن الەۋەتى زور. مەملەكەتتىك ورگاندار, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن بيزنەس-قاۋىمداستىقتار ماقساتقا ساي جۇمىس ىستەسە, ماقتا شارۋاشىلىعى ەكونوميكانىڭ رەنتابەلدىگى جوعارى سەكتورى بولۋى مۇمكىن. وسى ايتىلعاندارعا بايلانىستى جانە ەلىمىز ءۇشىن ماقتا سالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, سونداي-اق ينۆەستيتسيالار تارتۋعا جاعداي جاساۋ ماقساتىندا تومەندەگى شارالاردى قابىلداۋ سۇرالدى:
1. مۇددەلى مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ماقتا نارىعىنا قاتىسۋشىلارمەن بىرلەسىپ, پروبلەمالى ماسەلەلەردى قاراۋى قاجەت.
2. ماقتا سالاسىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قاراجات تارتۋدىڭ كۇردەلىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, زاەم نەگىزدە ۇزاق مەرزىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ بالامالى تەتىكتەرىن (ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن باسقا) قاراستىرۋ ماڭىزدى.
3. ساپالى تۇقىمدىق ماتەريالدى الۋدىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋ كەرەك.
ساكەن قانىبەكوۆ,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
